JavaScript mi Sandın?

Şu kodları görmüşsündür:

document.addEventListener("click", () => console.log("clicked"));

setTimeout(() => console.log("done"), 1000);

localStorage.setItem("user", "ozgur");

Bunlar sana “JavaScript yazıyorum” gibi geliyor değil mi? Ama gerçekte olan şu: Bunların hiçbiri JavaScript’in kendisi değil.

JavaScript Nedir?

JavaScript, ECMAScript standardına bağlı bir programlama dilidir. Sana şunları sunar:

• let const if for function class
• Array Object String Number
• Promise Symbol Map Set

Ama asıl sihir nerede biliyor musun? JavaScript’e bir vücut kazandıran şey, çalıştığı ortamın sunduğu API’lerdir.

Web API Nedir?

Tarayıcılar (Chrome, Firefox, Safari…) sana JavaScript üzerinden kullanabileceğin bir sürü hazır “yetki” verir:

Bunlar tarayıcıların içindeki C++ kodlarıyla yazılmış hazır modüllerdir. Sen sadece JavaScript’le onları çağırırsın.

Restoran Analojisi

• Tarayıcı = Restoran
• JavaScript = Menü
• Web API = Mutfak

Sen menüden Burger seçersin (localStorage.setItem(...)) Ama o burgeri sen yapmazsın, mutfak (C++) hazırlar Sen sadece “burger istiyorum” demişsindir.

Nereden Anlarsın?

Node.js’e geçince bazı şeyler çalışmaz:

document.querySelector("body"); // hata
alert("merhaba"); // hata

Çünkü Node.js’de tarayıcı yok -> document alert localStorage gibi Web API’ler de yok.

Ama şunlar çalışır:

let a = [1, 2, 3].map(x => x * 2);

Bu API’leri JS ile Yazamaz mıyız?

Yazarsın ama alt seviye erişimin olmaz. Örneğin kendi localStorage’ını yazamazsın çünkü tarayıcıya doğrudan dosya yazamazsın.

JavaScript İçinde Taklit API

Bu kolay. Örnek:

class FakeStorage {
  #store = {};
  setItem(k, v) { this.#store[k] = v; }
  getItem(k) { return this.#store[k]; }
}

Bu tür sınıflarla “kendi localStorage’ını yazdım” diyebilirsin ama bu sadece bellekte çalışır. Tarayıcıya gidip dosya yazamaz, çerez oluşturamaz, sistem API’lerine dokunamazsın.

Çünkü JavaScript izole bir dünyada yaşar. Güvenlik gereği, tarayıcı seni dışarı çıkarmaz.

Gerçek Web API Nasıl Yazılır?

Şimdi iş ciddileşiyor. Tarayıcıya kendi yazdığın C++ kodunu bağlamak istiyorsan:

Web API gibi native bir modül yazmak için:

• Tarayıcıların kaynak kodlarına katkı yapman gereki
• Veya bir tarayıcı plugin/extension geliştirip API etkisi yaratabilirsin
• Ya da WebAssembly (WASM) kullanarak C/C++ kodunu JavaScript’e bağlarsın

WebAssembly: “C++ ile JS’te Süper Güçler Yazmak

WebAssembly sayesinde C/C++ kodunu alırsın, tarayıcının anlayacağı bytecode’a çevirirsin. JavaScript bunu çalıştırabilir. Örnek:

// hello.c
int topla(int a, int b) {
  return a + b;
}

Bu C kodunu Emscripten ile .wasm dosyasına çevirirsin:

emcc hello.c -o hello.js

Sonra JS’te çağırırsın:

const sonuc = Module._topla(2, 3);

Web API Gibi Erişim?

Eğer tarayıcının native API’lerine erişmek istiyorsan (dosya sistemi, ağ, bluetooth, kamera…):

• Tarayıcı Plugin / Extension geliştirmen gerekir.
• Ya da Electron / Tauri gibi hibrit ortamlar kullanarak sistem seviyesine ulaşırsın.

Tarayıcıya localStorageV2 gibi yeni bir API eklemek istiyorsan:

• Tarayıcının C++ kaynak koduna PR açman gerekir (örneğin Chromium gibi açık kaynak projelere).
• Bu çok üst düzey bir iştir, genelde tarayıcı geliştiren ekipler yapar.

Özetle: “Kendi API’ni Yazmak” 3 Seviyede Olur

Node.js’te API Yazmak Daha Kolay

Tarayıcı yerine Node.js ortamındaysan native addon yazmak daha basittir.

• Node.js, N-API veya node-addon-api modülüyle C++ eklentisi yazmana izin verir.
• Böylece kendi .node dosyanı üretir ve JavaScript’ten şu şekilde çağırırsın:

const benimAddon = require('./build/Release/benimaddon.node');
benimAddon.birIslev(); // C++ function

Son

JavaScript sadece vitrindir. Perde arkasında C++ çalışır. Ama bu katmanlar burada bitmez.

PHP’nin motoru da C ile yazılmıştır. C’nin kendisi, makine koduna derlenir. Makine kodu, işlemcinin komut seti mimarisine(ISA) göre çalışır. O mimari bile transistörlerin davranışına dayanır.

Yani…

Her yazılım katmanı, bir alttaki soyutlamaya yaslanır ve her soyutlama bize daha az detayla daha fazla güç verir.

Yazılım, atomlara değil, anlamlara hükmetme sanatıdır. Katmanlıdır, çünkü karmaşayı yönetmenin tek yolu budur ve bu yüzden soyutlama sadece bir araç değil, bir zorunluluktur.

Gerçek gücün nerede olduğunu anlamak istiyorsan, işlerin en kolay göründüğü yere değil, en derine bakman gerekir ;)